මානන්කට්ටිය වැව (Manankattiya Wewa) — සොරොව්වේ කැටයම්
වසභ රජු විසින් ඉදිකළ මානන්කට්ටිය වැවේ සොරොව්වේ, පුරාණ කැටයම් සහිත ගල් පුවරු තුනක් හඳුනාගෙන ඇත. එකක නාග රූපයක් හත් හිස් සහිතව නිරූපණය වන අතර, අනෙක් දෙකෙහි පූර්ණ කලසයක් අතැති ස්ත්රී රූප දෙකක් කැටයම් කර ඇත.
මානන්කට්ටිය වැව අනුරාධපුර දිස්ත්රික්කයේ, අනුරාධපුර නගරයෙන් කිලෝමීටර් 32ක් පමණ ගිනිකොනදිගින්, හුරුලු වැවෙන් කිලෝමීටර් 7ක් පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇත. මෙම වැව හඳුනාගෙන ඇත්තේ පුරාණ "මහනිඛවත්ති" වැව ලෙසය, එය ඉදිකළේ වසභ රජු (ක්රි.ව. 67-111 පමණ) බව Nicholas (1963) විසින් සටහන් කර ඇත. අතීතයේ මෙම වැව "මහනිඛවිත්ති", "මානකති", "මානිකවති" ආදී විවිධ නම්වලින්ද හඳුන්වා ඇති බව එම මූලාශ්රයේම සඳහන් වේ.
මානන්කට්ටිය වැවේ සොරොව්වේ (bisokotuwa / sluice) පුරාණ කැටයම් සහිත ගල් පුවරු තුනක් හඳුනාගෙන ඇත (Embuldeniya, 2018). මෙම කැටයම් පහත පරිදි වර්ග කළ හැක:
1. හත් හිස් නාග රූපයක් කැටයම් කර ඇති එක් ගල් පුවරුවක්
2. ස්ත්රී රූප දෙකක් කැටයම් කර ඇති අනෙක් ගල් පුවරු දෙක — මෙම ස්ත්රී රූප දෙකම පූර්ණ කලසයක් (Punkalasa — සම්පූර්ණයෙන් පිරවූ කලයක්, සමෘද්ධියේ සංකේතයක්) අත්වල දරාගෙන සිටින ආකාරයෙන් නිරූපණය වී ඇති අතර, "දෝති" (Dothi) ඇඳුමකට සමාන ඇඳුමකින් සැරසී සිටින බව සඳහන් වේ (Embuldeniya, 2018).
මෙම කැටයම් වර්ග දෙකම — නාග රූප සහ පූර්ණකලස රූප — පුරාණ ලාංකික ජල කළමනාකරණ ගොඩනැගිලිවල (වැව්, පොකුණු ආදිය) බහුලව දක්නට ලැබෙන අලංකරණ රටාවකට අයත් වේ. නාග රූප ජලය සමඟ සම්බන්ධ ආරක්ෂක/සමෘද්ධි සංකේත ලෙසත්, පූර්ණකලසය සමෘද්ධියේ හා බහුලත්වයේ සංකේතයක් ලෙසත් සම්ප්රදායිකව අර්ථකථනය කෙරේ.
මානන්කට්ටිය වැවේ වැව් බැම්ම මීටර් 1,615ක් පමණ (අඩි 5,300ක් පමණ) දිගින් යුක්ත වේ (Arumugam, 1969). වැවට වගුරු වානක් (spill) එකක් සහ සොරොව් (sluices) දෙකක් ඇති බව එම මූලාශ්රයේම සඳහන් වේ.
මානන්කට්ටිය ගම්මානය (ගලෙන්බිඳුනුවැව ප්රදේශයේ) තුළ, වැවට ආසන්නව ශ්රී සුදර්ශනාරාම රජමහා විහාරය පිහිටා ඇත. එහි නිශ්චිත ඉතිහාසය තහවුරු වී නොමැති නමුත්, එහි සිරිපතුල් ගල් (බුදුපාද සලකුණු කැටයම් කළ ගල්) කිහිපයක් හමු වී ඇත — මේවා බුද්ධ ප්රතිමා භාවිතයට පැමිණීමට පෙර (ක්රි.පූ. 2-3 සියවස් වකවානුවේ) වන්දනාවට ලක් වූ වස්තූන් වූ බැවින්, මෙම විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසය අවම වශයෙන් ක්රි.පූ. 2-3 සියවස් තරම් ඈතට දිව යා හැකි යැයි අනුමාන කළ හැක (AmazingLanka.com). මීට අමතරව, කන්ද උඩරට යුගයේ ඉදිකළ, මීට පෙර කිසිදු ලේඛනගත සම්පිණ්ඩන ලේඛනයක සඳහන් නොවූ, නොසැලකිල්ලට හා නටබුන් තත්ත්වයට පත් තැම්පිට විහාරයක්ද මෙම ග්රාමීය ප්රදේශයේ සැඟවී පවතී.
-------
මෙම ලිපියේ කැටයම් පිළිබඳ විස්තර ප්රධාන වශයෙන් Embuldeniya (2018) විසින් සිදු කළ එක් අධ්යයනයක් මතම පදනම් වී ඇත.
