සිගිරිය: ගල් පර්වතයකට වඩා එහා ගිය වසර බිලියන ගණනක ඉතිහාසයක්
ශ්රී ලංකාවේ සිගිරිය ගැන කතා කරන විට බොහෝ දෙනාගේ මතකයට එන්නේ අහසට නැගී සිටින දැවැන්ත ගල් පර්වතය, සිංහ පාද, බිතුසිතුවම් සහ කාශ්යප රජුගේ රාජධානියයි.එහෙත් සිගිරියේ කතාව ආරම්භ වන්නේ කාශ්යප රජුගෙන් පමණක් නොවේ. එහි ඉතිහාසය පර්වතය නිර්මාණය වූ භූ විද්යාත්මක යුග දක්වාත්, මිනිසුන් එම ප්රදේශයේ ජීවත් වීමට පටන්ගත් ප්රාග්ඓතිහාසික කාලය දක්වාත් දිව යයි
සිගිරිය නිර්මාණය කළේ මිනිසුන්ද? නැත්නම් ස්වභාවයද?
සිගිරිය අවට භූමියෙන් හදිසියේම ඉහළට නැගී ඇති මෙම ගල් පර්වතය Inselberg හෙවත් අවට සමතලා භූමියෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී ඇති ගල් කන්දක් ලෙස හඳුන්වයි.එහි ගල් ස්තරවල වයස ආසන්න වශයෙන් වසර බිලියන 2කට වැඩි බවට භූ විද්යාත්මක ඇස්තමේන්තු පවතී. කාලයත් සමඟ වැසි, සුළං සහ වෙනත් ස්වාභාවික ක්රියාකාරකම් මගින් අවට මෘදු පාෂාණ ඛාදනය වූ අතර, වඩාත් ප්රතිරෝධී පාෂාණ ස්තර ඉතිරි වීමෙන් අද අප දකින සිගිරිය වැනි භූ රූපය නිර්මාණය වී ඇත.එනම්, සිගිරියේ මිනිස් ඉතිහාසයට පෙරත් එහි භූමියටම සම්බන්ධ වසර බිලියන ගණනක කතාවක් තිබේ.
සිගිරියට මිනිසුන් පැමිණියේ කවදාද?
සිගිරිය අවට ගල් ලෙන් සහ පුරාවිද්යාත්මක ස්ථානවලින් හමුවී ඇති සාක්ෂි අනුව, මෙම ප්රදේශයේ මානව ක්රියාකාරකම් ක්රි.පූ. 8000 පමණ දක්වා පසුපසට ගෙන යා හැකි බව ලිපියේ සඳහන් වේ.ගල් හා අස්ථි මෙවලම්, පිළිස්සුණු බීජ හා ශාක අවශේෂ, සත්ව අස්ථි, මොලුස්කාවන්ගේ කටු සහ මානව අවශේෂ වැනි සාක්ෂි මගින් මෙම ප්රදේශයේ විවිධ කාලවල මානව වාසස්ථාන පැවති බවට ඉඟි ලැබේ.ඒ නිසා සිගිරිය යනු 5 වන සියවසේදී පමණක් හදිසියේ වැදගත් වූ ස්ථානයක් නොවේ. ඊට බොහෝ කලකට පෙර සිටම මිනිසුන් මෙම භූ දර්ශනය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාක්ෂි ඇත.
ඉබ්බන්කටුවෙන් හමුවන තවත් කතාවක්
සිගිරියට ආසන්න ඉබ්බන්කටුව මෙගලිතික සුසාන භූමිය මෙම ප්රදේශයේ පැරණි ජන සමාජය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාක්ෂියකි.එහි සුසාන ක්රම අතර භෂ්ම හෝ මළ සිරුරු තැන්පත් කළ භාජන භාවිත කළ සම්ප්රදායන් මෙන්ම ගල් ව්යුහ ආශ්රිත සොහොන් ක්රමද හඳුනාගෙන ඇත. යකඩ, තඹ, රන්, මැණික් සහ ආභරණ වැනි භාණ්ඩද එවැනි පුරාවිද්යාත්මක සන්දර්භවලින් හමුවී තිබේ.විශේෂයෙන්ම ශ්රී ලංකාවේ නොමැති මැණික් වර්ග භාවිත කර තිබීම පිළිබඳ සාක්ෂි, එම කාලයේදී දුරස්ථ වෙළඳ සම්බන්ධතා පැවති හැකියාව පිළිබඳ කුතුහලය ඇති කරයි.
සිගිරිය රාජධානියක් වූ හැටි
සිගිරියේ ඉතිහාසයේ විශාලම හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් වන්නේ 5 වන සියවසයි.ධාතුසේන රජුගේ පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව කාශ්යප කුමරු බලයට පැමිණි අතර, තම දේශපාලන තත්ත්වය හා මොග්ගල්ලාන කුමරුගෙන් ඇති වූ තර්ජනය හේතුවෙන් සිගිරිය තම බලකොටු-රාජධානිය ලෙස තෝරාගත් බව ඉතිහාස වාර්තාවල සඳහන් වේ.එතැන් සිට සිගිරිය සරල ගල් පර්වතයක් නොවී රාජකීය බලය, ආරක්ෂාව, කලාව සහ ඉංජිනේරු දැනුම එකට එක් වූ සංකීර්ණ පරිශ්රයක් බවට පත්විය
සිගිරියේ සැඟවුණු ඉංජිනේරු විශිෂ්ටත්වය
සිගිරිය ගැන කතා කරන විට සිංහ පාද සහ බිතුසිතුවම් ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු වුවත්, එහි ඇති ජල කළමනාකරණ පද්ධතිය ද අතිශය වැදගත්ය.පර්වතය පාමුල ජල උද්යාන, පොකුණු, ජල මාර්ග සහ ජල පවිත්රකරණයට හා ගමනාගමනයට සම්බන්ධ විය හැකි ව්යුහ රැසක් හඳුනාගත හැකිය. පර්වතය මතද වැසි ජලය එකතු කර ගැනීමට හැකි ජලාශ හා ව්යුහ තිබූ බව පෙනේ.මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ සිගිරිය නිර්මාණය කිරීමේදී අලංකාරයට පමණක් නොව, ජලය වැනි අත්යවශ්ය සම්පතක් කළමනාකරණය කිරීම පිළිබඳද සැලකිය යුතු අවධානයක් යොමු කර තිබූ බවයි.
සිංහ පාද අපට කියන කතාව
සිගිරියේ මැද කොටසේ ඇති දැවැන්ත සිංහ පාද අදත් එහි වඩාත්ම ප්රසිද්ධ සංකේතයකි.අතීතයේදී අද ඉතිරිව ඇති පාදවලට වඩා විශාල සිංහ ප්රතිමාවක් තිබූ බවට සාක්ෂි හා වාර්තා පවතී. එහි හිස හා උරහිස් ඇතුළත් වූ දැවැන්ත සිංහ ආකෘතියක් හරහා ඉහළ මාලිගාවට ප්රවේශය තිබූ බව සඳහන් වේ.ඒ නිසා “සිංහගිරි” යන නාමය සිගිරියේ වාස්තු විද්යාත්මක සංකල්පය සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වූ බව පැහැදිලිය.
බිතුසිතුවම් සහ “කැඩපත් පවුර”
සිගිරියේ තවත් අද්විතීය අංගයක් වන්නේ පර්වතයේ ස්වාභාවික ගල් ආවරණයක් යට නිර්මාණය කළ බිතුසිතුවම් ගැලරියයි.එයට පිවිසෙන මාර්ගයේ ඇති පවුර ඉතා සිනිඳු ලෙස ඔප දමා තිබූ නිසා එය “කැඩපත් පවුර” (Mirror Wall) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.පසුකාලීනව මෙම පවුරේ අමුත්තන් විසින් ලියන ලද කවි හා සටහන් ද හමුවී ඇති අතර, ඒවායින් විශාල සංඛ්යාවක් 8–10 වන සියවස් අතර කාලයට අයත් බව ලිපියේ සඳහන් වේ.එයින් අපට සිගිරිය පිළිබඳ තවත් වැදගත් කරුණක් හඳුනාගත හැකිය. මෙය රජුගේ පෞද්ගලික මාලිගාවක් පමණක් නොව, පසුකාලීනව ජනතාව පැමිණි, නැරඹූ සහ තම අදහස් සටහන් කළ සංස්කෘතික ස්ථානයක්ද විය.
කාශ්යපගෙන් පසු සිගිරියට සිදු වූයේ කුමක්ද?
කාශ්යප රජුගේ පාලනය අවසන් වූ පසු අගනුවර නැවත අනුරාධපුරයට මාරු වූ බව වාර්තා වේ.ඉන්පසුව සිගිරිය සහ අවට පීදුරුංගල හා රාමකැලේ වැනි ප්රදේශවල බෞද්ධ ආරාමික ක්රියාකාරකම් වර්ධනය වූ බව පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි පෙන්වයි. සිගිරියේ ආරාමික අවධිය 13 හෝ 14 වන සියවස දක්වා පැවති බව ලිපියේ සඳහන් වේ.එනම් සිගිරියේ ඉතිහාසය රාජධානියකින් ආරම්භ වී එතැනින් අවසන් වූ කතාවක් නොවේ. එය රාජකීය මධ්යස්ථානයක්, ආරාමික පරිශ්රයක් සහ පසුව වෙනත් භාවිතයන් සහිත ස්ථානයක් ලෙස කාලයත් සමඟ වෙනස් වී තිබේ.
සිගිරිය ගැන අප තවමත් සොයාගත යුතු දේ
සිගිරිය අද අපට හොඳින් හඳුනාගත හැකි පුරාවිද්යාත්මක ස්ථානයක් වුවත්, එහි සම්පූර්ණ කතාව තවමත් අවසන් වී නැත.පර්වතය, අවට භූ දර්ශනය, පැරණි ජල පද්ධති, ආරාමික ස්ථාන, ලෙන් සහ අවට ජනාවාස එකට අධ්යයනය කළ විට සිගිරිය හුදෙක් තනි ගල් පර්වතයක් නොව, විශාල මානව භූ දර්ශනයක කොටසක් බව තවදුරටත් පැහැදිලි වේ.අද අප දකින සිගිරියේ පිටුපස ඇත්තේ වසර බිලියන ගණනක භූ විද්යාත්මක ඉතිහාසයක්, වසර දහස් ගණනක මානව වාසය, මධ්යකාලීන දේශපාලන ඉතිහාසයක් සහ අතිවිශිෂ්ට ඉංජිනේරු හා කලා නිර්මාණයන්ය.
සිගිරිය කියන්නේ ගලක් මත ඉදිකළ මාලිගාවක් පමණක්ද?
නැත. එය භූ විද්යාව, පුරාවිද්යාව, ඉංජිනේරු විද්යාව, කලාව, ආගම සහ දේශපාලනය එකම භූ දර්ශනයකදී හමුවන ශ්රී ලංකාවේ සුවිශේෂී උරුමයක් ලෙස දැකිය හැකිය.අද සිගිරියේ ඉහළට නැගී අවට බලන විට අපට පෙනෙන්නේ හරිත වනාන්තර හා කඳු පමණක් විය හැකිය. නමුත් එම භූ දර්ශනය තුළ වසර දහස් ගණනක් පුරා මිනිසුන් ජීවත් වූ ආකාරය, ජලය කළමනාකරණය කළ ආකාරය, ආගමික කටයුතු සිදුකළ ආකාරය සහ බලය ගොඩනැගූ ආකාරය පිළිබඳ සලකුණු තවමත් ඉතිරිව තිබේ.සිගිරිය යනු ඉතිහාසය ගල් මත ලියූ ස්ථානයක් පමණක් නොව, ගල තුළින් ඉතිහාසය කියවන ස්ථානයකි.
------------
මූලාශ්රය: Devayani Khare, Geosophy – #39: Sigiriya, Sri Lanka, 1 December 2025.
