යාපහුව රාජධානියේ භූගත මැටි නල පද්ධතියක් හමුවෙයි: සාමාන්ය ජනතාවගේ නාගරික ජීවිතය පිළිබඳ නව සාක්ෂි
හැඳින්වීම
ශ්රී ලංකාවේ පුරාවිද්යාත්මක කැණීම්වලින් බහුලව අවධානයට ලක්වන්නේ රජවරුන් හා රාජකීයයන් සම්බන්ධ රාජාවාස, මාලිගා සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටි ආරාම වැනි ස්ථානයි. එහෙත් මධ්යකාලීන නාගරික ජීවිතය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාදෙන සාමාන්ය ජනතාවගේ වාසස්ථාන හා දෛනික ක්රියාකාරකම් සම්බන්ධ පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි ද ඉතා වැදගත් වේ.යාපහුව රාජධානි භූමියේ 2026 වසරේ ආරම්භ කළ නව කැණීම් මගින් එවැනි නාගරික පරිසරයක් පිළිබඳ තොරතුරු හෙළිදරව් වෙමින් පවතී. කැණීම් කණ්ඩායම විසින් වාර්තා කරන ලද වැදගත් සොයාගැනීම් අතර, භූගතව සකස් කළ මැටි නල ව්යුහයක් ද විශේෂ අවධානයට ලක්ව තිබේ.මෙම සොයාගැනීම යාපහුව රාජධානියේ රාජකීය හා ආගමික ඉතිහාසයෙන් ඔබ්බට ගොස්, එහි නාගරික පරිසරය සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ නව ප්රශ්න මතු කරයි.
යාපහුව රාජධානියේ ඓතිහාසික පසුබිම
13 වන සියවසේ දේශපාලන හා ආරක්ෂක තත්ත්වයන් වෙනස් වීමත් සමඟ ශ්රී ලංකාවේ රාජකීය මධ්යස්ථාන දකුණු හා නිරිතදිග ප්රදේශ දෙසට මාරුවිය. මෙම පසුබිම තුළ යාපහුව වැදගත් දේශපාලන හා ආරක්ෂක මධ්යස්ථානයක් බවට පත්විය.යාපහුවේ ස්වාභාවික ගල් පර්වතය ආශ්රිත ආරක්ෂක ව්යුහයන්, බලකොටු පද්ධතිය සහ ප්රසිද්ධ ගල් පඩිපෙළ එහි මධ්යකාලීන වාස්තු විද්යාත්මක වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි. එමෙන්ම ශ්රී දළදා වහන්සේ යාපහුවේ රැකවරණය ලැබූ බවට ඇති ඓතිහාසික සම්ප්රදාය හේතුවෙන්ද මෙම ස්ථානයට විශේෂ වැදගත්කමක් හිමි වේ.ඒ අනුව යාපහුව ශ්රී ලංකාවේ මධ්යකාලීන ඉතිහාසයේ වැදගත් රාජකීය මධ්යස්ථානයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
2026 නව කැණීම් ව්යාපෘතිය
2026 මැයි 16 වන දින යාපහුව රජ මහා විහාරයේදී “සංස්කෘතික සංචාරක උරුම කළමනාකරණ ව්යාපෘතිය” නිල වශයෙන් ආරම්භ කරන ලදී. මෙම ව්යාපෘතිය මධ්යම සංස්කෘතික අරමුදලේ වයඹ ව්යාපෘතිය යටතේ ක්රියාත්මක වන අතර, යාපහුවේ පුරාවිද්යාත්මක හා සංස්කෘතික උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම මෙන්ම එම ස්ථානයේ සංචාරක හා යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම ද එහි අරමුණු අතර වේ.මෙම අවස්ථාවට යාපහුව රජ මහා විහාරයේ ප්රධාන ස්ථවිර නුගලියද්දේ සමිතානන්ද හිමියන් ඇතුළු ආගමික නායකයන්, රජයේ නිලධාරීන් සහ ප්රදේශයේ දේශපාලන නියෝජිතයන් සහභාගී වූහ.ව්යාපෘතියේ කොටසක් ලෙස යාපහුව පුරාවිද්යා සංකීර්ණයේ පිටත නගරයේ බටහිර කොටසේ කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇත. එමෙන්ම පිටත මාදිලි පවුර සංරක්ෂණය කිරීම සහ ගල් බලකොටුවේ මුදුනට යන ප්රවේශ මාර්ගය වැඩිදියුණු කිරීම වැනි කටයුතු ද ආරම්භ කර තිබේ.
පිටත නගරය පිළිබඳ පුරාවිද්යාත්මක අවධානය
නව කැණීම් සිදුකරන ප්රදේශය යාපහුව රාජධානියේ “පිටත නගරය” ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.පැරණි පුරාවිද්යාත්මක පර්යේෂණ හා සිතියම්ගත කිරීම් අනුව මෙම ප්රදේශය පිළිබඳ තොරතුරු මීට පෙරද පැවති අතර, වර්තමාන කැණීම්වල අරමුණ වන්නේ 13 වන සියවසේ යාපහුවේ පිටත නගරයේ පුරාවිද්යාත්මක භූ දර්ශනය තවදුරටත් හඳුනාගැනීමයි.මෙම කටයුතුවලදී නවීන පුරාවිද්යාත්මක තාක්ෂණයන් භාවිත කිරීම ද විශේෂත්වයකි. පෘෂ්ඨයට අවම බලපෑමක් ඇති කරමින් භූගත ව්යුහයන් හඳුනාගැනීම සඳහා LiDAR සහ Ground Penetrating Radar (GPR) වැනි තාක්ෂණික ක්රම භාවිත කර ඇති බව වාර්තා වේ.
භූගත මැටි නල ව්යුහය
මෙම නව කැණීම්වලදී කැණීම් කණ්ඩායම විසින් වාර්තා කර ඇති කැපී පෙනෙන සොයාගැනීමක් වන්නේ භූගත මැටි නල ව්යුහයකි.පර්යේෂකයන්ගේ මූලික නිරීක්ෂණ අනුව, එක් ව්යුහයක් තුළ එකිනෙකට සමාන්තරව ගමන් කරන මැටි නල කිහිපයක් හඳුනාගෙන තිබේ. එම නල එක් කෙළවරක පළල් හා අනෙක් කෙළවරේ පටු වන ආකාරයෙන් සකස් කර ඇති බවත්, ඒවා එකිනෙකට සම්බන්ධ කර ද්රවයක් ගමන් කරවීම සඳහා භාවිත කර තිබිය හැකි බවත් පර්යේෂණ කණ්ඩායම පෙන්වා දෙයි.එමෙන්ම තවත් නල ව්යුහයක් ඊට පහළින් සමාන්තරව ගමන් කරන බවත්, පීඩනය උපයෝගී කරගනිමින් පිටතින් ඇතුළතට ද්රව්ය ප්රවාහනය කිරීමට එය භාවිත කර තිබිය හැකි බවත් පර්යේෂකයන්ගේ මූලික අර්ථකථනය වේ.මෙම ව්යුහයේ නිශ්චිත කාර්යය සහ තාක්ෂණික භාවිතය පිළිබඳ අවසන් නිගමනයකට පැමිණීමට තවදුරටත් පුරාවිද්යාත්මක හා විද්යාත්මක පරීක්ෂණ අවශ්ය වේ.
නාගරික ජීවිතය පිළිබඳ අනෙකුත් සාක්ෂි
නව කැණීම්වලදී යාපහුවේ දෛනික ජීවිතය හා ආර්ථික ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාදිය හැකි භාණ්ඩ කිහිපයක්ද හඳුනාගෙන ඇති බව වාර්තා වේ.
ඒ අතර,
- තඹ උණුකර වාත්තු කිරීම හා කාසි නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි තඹ කැබලි,
- කාසි නිෂ්පාදන ක්රියාවලියට සම්බන්ධ විය හැකි ලෝහමය සාක්ෂි,
- නිමකළ තඹ කාසි,
- මැටි පහන්,
- මැටි කළ සහ වෙනත් මැටි භාණ්ඩ,
- චීන පෝසිලේන් කැබලි,
- ලෝහ ඇණ ඇතුළු විවිධ භාවිත භාණ්ඩ ඇතුළත් වේ.
මෙවැනි භාණ්ඩ නාගරික ප්රදේශයක වෙළඳාම, නිෂ්පාදනය, ගෘහස්ථ කටයුතු සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු ලබාදිය හැකිය.විශේෂයෙන්ම කාසි නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි සාක්ෂි හමුවීම, යාපහුවේ ආර්ථික ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු වැදගත් ක්ෂේත්රයක් පෙන්වා දෙයි.
රාජකීය හා ආගමික පරිසරයෙන් ඔබ්බට
යාපහුව පිළිබඳ පුරාවිද්යාත්මක අවධානය බොහෝ විට එහි රාජකීය හා ආගමික වැදගත්කම වටා කේන්ද්රගත වී තිබුණද, පිටත නගරයේ කැණීම් මගින් එම රාජධානියේ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ වෙනස් පැතිකඩක් හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව ලැබේ.මැටි භාණ්ඩ, පහන්, කාසි හා කාසි නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි සාක්ෂි මෙන්ම භූගත නල ව්යුහයන් වැනි සොයාගැනීම්, එම ප්රදේශයේ ජනතාවගේ නිෂ්පාදන ක්රම, භාවිත පද්ධති, ජලය හෝ වෙනත් ද්රව්ය කළමනාකරණය සහ වෙළඳ ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ නව ප්රශ්න මතු කරයි.එබැවින් මෙම සොයාගැනීම් යාපහුව රාජධානිය හුදෙක් රජුගේ බලකොටුවක් හෝ ආගමික මධ්යස්ථානයක් ලෙස පමණක් නොව, විවිධ මානව ක්රියාකාරකම් පැවති නාගරික පරිසරයක් ලෙස අවබෝධ කරගැනීමට දායක විය හැකිය.
තවදුරටත් සිදුකෙරෙන පර්යේෂණ
යාපහුව පිටත නගරයේ කැණීම් හා පර්යේෂණ කටයුතු තවදුරටත් සිදුවෙමින් පවතී. ඉදිරි කැණීම් මගින් නාගරික සැලසුම්, ජනාවාස රටාව, නිෂ්පාදන ක්රම, වෙළඳ සබඳතා සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ තවත් සාක්ෂි හමුවිය හැකිය.විශේෂයෙන්ම භූගත මැටි නල ව්යුහයේ නිශ්චිත භාවිතය, එහි ඉදිකිරීම් තාක්ෂණය සහ අනෙකුත් පුරාවිද්යාත්මක ව්යුහ සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවය තවදුරටත් පර්යේෂණ කිරීම වැදගත් වේ.
---
මෙම ලිපියේ සඳහන් භූගත මැටි නල ව්යුහය, තඹ කාසි හා කාසි නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි සාක්ෂි සහ දෛනික ජීවිතයට අදාළ භාණ්ඩ වැනි කරුණු නව කැණීම්වලදී පර්යේෂකයන් විසින් වාර්තා කරන ලද සොයාගැනීම් මත පදනම් වේ.එහෙත් එම සොයාගැනීම්වල ඓතිහාසික අර්ථකථනය — විශේෂයෙන්ම ඒවා යාපහුවේ සාමාන්ය ජනතාවගේ නාගරික ජීවිතය, නිෂ්පාදන ක්රියාකාරකම් හෝ ද්රව්ය කළමනාකරණ පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ කිරීම — තවදුරටත් පර්යේෂණ මගින් තහවුරු කළ යුතු කරුණකි.
එබැවින් මෙහි ඉදිරිපත් කර ඇති නාගරික ජීවිතය පිළිබඳ නිගමන අවසන් ඓතිහාසික සත්යයන් ලෙස නොව, මේ වන විට ලැබී ඇති පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි මත ගොඩනැගෙමින් පවතින පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථන ලෙස සැලකීම වඩාත් සුදුසුය.
යාපහුවේ මෙම නව කැණීම් ඉදිරියට යන විට, ශ්රී ලංකාවේ මධ්යකාලීන නගරයක ජීවත් වූ ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතය, තාක්ෂණය සහ ආර්ථික ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ මෙතෙක් නොදන්නා තොරතුරු රැසක් තවදුරටත් හෙළිදරව් විය හැකිය.
