3️⃣ ඔබේ ව්‍යාපාරයට ගැළපෙන ව්‍යාපාර ව්‍යුහය තෝරාගන්නේ කොහොමද?
ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කරන විට අපි සාමාන්‍යයෙන් හිතන්නේ “මොන ව්‍යාපාරයද කරන්නේ?” කියන එක ගැන. ඒත් ඊට කලින් තීරණය කළ යුතු තවත් වැදගත් දෙයක් තියෙනවා. ඒ තමයි,

“මේ ව්‍යාපාරය නීත්‍යානුකූලව පවත්වාගෙන යන්නේ කුමන ආකාරයෙන්ද?” සරලව කියනවා නම්, ඔබේ **Business Structure** එක තෝරාගැනීම.

_Business Structure කියන්නේ මොකක්ද?
* Business Structure එක කියන්නේ ඔබේ ව්‍යාපාරය නීත්‍යානුකූලව සංවිධානය කර තිබෙන ආකාරයයි. ව්‍යාපාරයකට සුදුසු ව්‍යුහය තෝරාගැනීමෙන් ඔබට ගෙවිය යුතු බදු, ව්‍යාපාරයේ ණය සහ වගකීම්, ලේඛන පවත්වාගෙන යාමේ ආකාරය වගේ දේවල් වෙනස් වෙන්න පුළුවන්.

_සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා වන ව්‍යාපාර ව්‍යුහ කිහිපයක් තිබෙනවා.
1. Sole Proprietorship – තනි හිමිකාර ව්‍යාපාරය
* එක් පුද්ගලයෙකු තමන්ගේම නමින් හෝ ව්‍යාපාර නාමයකින් පවත්වාගෙන යන ව්‍යාපාරයක්. මෙය ආරම්භ කිරීමට සාපේක්ෂව පහසුයි. ලාභය ඔබට හිමි වෙනවා. නමුත් ඒ සමඟම ව්‍යාපාරයේ ණය, පාඩු සහ අනෙකුත් වගකීම් සඳහාත් ඔබට පෞද්ගලිකව වගකීමට සිදුවිය හැකියි.

2. Partnership – හවුල් ව්‍යාපාරය
* පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු හෝ වැඩි පිරිසක් එකතු වී ව්‍යාපාරයක් පවත්වාගෙන යන ආකාරය. මෙහිදී කවුද කොපමණ මුදලක් ආයෝජනය කරන්නේද, ලාභය බෙදාගන්නේ කොහොමද, වගකීම් කාටද කියන දේවල් කලින්ම පැහැදිලි කරගැනීම ඉතා වැදගත්. “අපි දෙන්නා හොඳ යාළුවෝනේ, ඒ නිසා ප්‍රශ්නයක් වෙන්නේ නැහැ” කියලා හිතලා පමණක් Partnership එකක් ආරම්භ කරන්න එපා. ලිඛිත ගිවිසුමක් තිබීම හැමෝටම ආරක්ෂාවක්.

3. Limited Liability Company – සීමිත වගකීම් සහිත සමාගම
* මෙවැනි ව්‍යුහයකදී සමාගම වෙනම නීත්‍යානුකූල ආයතනයක් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකියි. ඒ නිසා ව්‍යාපාරයේ වගකීම් සහ හිමිකරුගේ පෞද්ගලික වත්කම් අතර යම් නීත්‍යානුකූල වෙන්වීමක් ඇති කළ හැකියි.

4. Corporation – සමාගමක්
* විශාල ව්‍යාපාර සඳහා වඩාත් සුදුසු විය හැකි සංකීර්ණ ව්‍යාපාර ව්‍යුහයක්. මෙහිදී හිමිකාරිත්වය, කළමනාකරණය සහ නීත්‍යානුකූල වගකීම් වඩාත් විධිමත්ව සංවිධානය කළ හැකියි.

5. Cooperative – සමුපකාර ව්‍යුහය
* පුද්ගලයන් කිහිපදෙනෙකු එකතු වී පොදු අරමුණක් වෙනුවෙන් ව්‍යාපාරයක් පවත්වාගෙන යන ආකාරයක්.

_ඇයි මේ තීරණය මෙතරම් වැදගත්?
- ව්‍යාපාරය සාර්ථක වෙනකොට හැමදේම හොඳින් යනවා වගේ පේන්න පුළුවන්.
- නමුත් ව්‍යාපාරය පාඩු ලබන විට?
- ණයක් ගෙවාගන්න බැරි වුණොත්?
- ගනුදෙනුකරුවෙකුට හානියක් සිදුවුණොත්?
- නීතිමය ගැටලුවක් ඇති වුණොත්?
ඒ වගකීම භාරගන්නේ කවුද? මේ වගේ අවස්ථාවලදී ඔබ තෝරාගත් Business Structure එක ඉතා වැදගත් වෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, තනි හිමිකාර ව්‍යාපාරයකදී ව්‍යාපාරයේ ණය සහ වගකීම් සඳහා හිමිකරුට පෞද්ගලිකව වගකීමට සිදුවිය හැකියි.

_ඒ නිසා ව්‍යාපාරයක් ලියාපදිංචි කරන ආකාරය “නමක් දාගන්න එකක්” විතරක් නෙවෙයි. එය ඔබේ මුදල්, වත්කම් සහ නීත්‍යානුකූල වගකීම් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ තීරණයක්.

_Business Structure එක තෝරාගන්න කලින් මේ කරුණු 3 ගැන සිතන්න
1. Liability – වගකීම
* ව්‍යාපාරයේ ණය හෝ නීතිමය ගැටලුවක් ඇති වුණොත්, ඒ සඳහා වගකියන්නේ කවුද?

2. Taxation – බදු
* ඔබේ ව්‍යාපාරයට අදාළ බදු ගෙවන්නේ කොහොමද? තෝරාගන්නා ව්‍යාපාර ව්‍යුහය අනුව බදු සම්බන්ධ වගකීම් වෙනස් විය හැකියි.

3. Record Keeping – ලේඛන පවත්වාගෙන යාම
* ගිණුම්, බදු ලේඛන, වාර්තා සහ අනෙකුත් ලේඛන කොපමණ ප්‍රමාණයකින් පවත්වාගෙන යා යුතුද? සරල ව්‍යාපාරයකට අවශ්‍ය ක්‍රමය සහ විශාල සමාගමකට අවශ්‍ය ක්‍රමය එකම නොවෙයි.

_එහෙනම් ඔබට සුදුසු එක මොකක්ද?
* හැම ව්‍යාපාරයකටම එකම Business Structure එක සුදුසු වෙන්නේ නැහැ. ඔබ තනිව කුඩා ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කරනවා නම් එක් ආකාරයක් සුදුසු විය හැකියි. හවුල්කරුවන් සමඟ ව්‍යාපාරයක් කරනවා නම් වෙනත් ව්‍යුහයක් අවශ්‍ය විය හැකියි.

* ව්‍යාපාරය විශාල කිරීමට, ආයෝජකයන් ගෙන්වා ගැනීමට හෝ පෞද්ගලික වත්කම් ආරක්ෂා කිරීමට අවශ්‍ය නම් තවත් විකල්පයක් වඩාත් සුදුසු විය හැකියි.

ඒ නිසා “අනිත් අය කරන structure එකම මමත් කරන්නම්” කියන එකට වඩා, ඔබේ ව්‍යාපාරයට ගැළපෙන ව්‍යුහය තෝරාගැනීම වැදගත්.

> ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කරන විට මුලින්ම හදන්නේ නම හෝ logo එක විතරක් නෙවෙයි.
> ව්‍යාපාරය ආරක්ෂිතව ඉදිරියට ගෙන යන්න පුළුවන් නීත්‍යානුකූල පදනමත් හදන්න ඕන.

_නිවැරදි Business Structure එකක් තෝරාගැනීම, ව්‍යාපාරයේ අනාගතයට කරන වැදගත් ආයෝජනයක්._

ඊළඟ කොටසින් හමුවෙමු.