ප්රජා පුරා විද්යාව - Community Archaeology
ප්රජා පුරා විද්යාව යනු වෘත්තීය පුරා විද්යාඥයින් සහ වෘත්තීය නොවන (ආධුනික) පිරිස් අතර සහයෝගීතාවය මත පදනම් වූ පුරා විද්යාත්මක ක්රියාකාරකම් වේ. එය ඇතැම් විට "ජනතාව විසින් ජනතාව වෙනුවෙන් සිදුකරන පුරා විද්යාව" ලෙස ද සරලව අර්ථ දැක්වේ.මෙම ක්ෂේත්රය යටතේ සිදුකරන ක්රියාකාරකම් ඉතා විවිධාකාර වන අතර, එය හුදෙක් පුරා විද්යාවට පමණක් සීමා නොවූ සමාජීය,දේශපාලනික සහ අධ්යාපනික අංශ ගණනාවක් ආවරණය කරයි.ප්රජා පුරා විද්යාවේ එක් මූලික අරමුණක් වන්නේ, පුරා විද්යාව යනු වෘත්තීය විශේෂඥයින්ට පමණක් සීමා වූ වසා දැමුණු ක්රියාවලියක් නොව, සාමාන්ය ජනතාවට ද තමන්ගේ අතීතය සහ උරුමය පිළිබඳව සොයා බැලීමට සහ සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලබා දීමයි.කෙටියෙන් කිවහොත්, ප්රජා පුරා විද්යාව යනු පුරා විද්යාත්මක ගවේෂණයන් සහ අර්ථකථනයන් සඳහා ප්රජාව සක්රීයව සම්බන්ධ කර ගනිමින්, දැනුම බෙදා හදා ගැනීම සහ උරුමය සුරැකීම සිදුකරන ප්රජා කේන්ද්රීය ප්රවේශයකි.
ප්රජා පුරා විද්යාව (Community Archaeology) හරහා ප්රජාවකට සිදු කළ හැකි දෑ බොහෝමයක් පවතී. ඒවා මූලික වශයෙන් උරුමය සංරක්ෂණය සහ දැනුම ගොඩනැගීම යන අංශ දෙක වටා කේන්ද්රගත වේ.
* ඓතිහාසික දත්ත වාර්තාගත කිරීම: තම ප්රදේශයේ ඇති පුරා විද්යාත්මක ස්ථාන සහ ස්මාරක පිළිබඳ දත්ත එකතු කිරීම, ඒවායේ වත්මන් තත්ත්වය පිළිබඳ සටහන් තැබීම සහ සිතියම්ගත කිරීම සිදු කළ හැකිය.
*උරුමය පිළිබඳ දැනුවත්භාවය ව්යාප්ත කිරීම: දේශීය ජනතාව, විශේෂයෙන්ම පාසල් දරුවන් සහ තරුණ පරපුර දැනුවත් කිරීම මගින් තමන් ජීවත් වන ප්රදේශයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වටිනාකම ඔවුන් තුළ ඇති කළ හැකිය.
*සංචාරක ආකර්ෂණය දියුණු කිරීම: තමන්ගේ ප්රදේශයේ ඇති ඉතිහාසය විද්යාත්මකව හඳුනාගෙන, ඒවා සංචාරකයින් සඳහා ආකර්ෂණීය සහ තොරතුරු සහිත ස්ථාන ලෙස කළමනාකරණය කිරීමට ප්රජාවට හැකි වේ.
ප්රජා පුරා විද්යාවේ (Community Archaeology) වැදගත්කම විවිධ අංශ ඔස්සේ විග්රහ කළ හැකිය:
*උරුමය පිළිබඳ අයිතිය තහවුරු කිරීම: පුරා විද්යාත්මක උරුමය යනු හුදෙක් වෘත්තිකයින්ට පමණක් අයත් දෙයක් නොව, එම ප්රදේශයේ වෙසෙන ප්රජාවට අයත් උරුමයක් බව තහවුරු කිරීම මෙහිදී සිදුවේ.
*සමාජ සහජීවනය සහ සහභාගීත්වය: ප්රජාව සක්රීයව මෙම ක්රියාවලියට සම්බන්ධ කර ගැනීම මගින් ඔවුන් අතර සහයෝගීතාවය වර්ධනය වන අතර, පොදු අරමුණක් වෙනුවෙන් එකට වැඩ කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ
*අධ්යාපනික සහ කුසලතා වර්ධනය: දේශීය ජනතාවට පුරා විද්යාත්මක ක්රමවේදයන්, ඉතිහාසය සහ සංරක්ෂණ ශිල්පීය ක්රම පිළිබඳව ප්රායෝගික දැනුමක් ලබා ගැනීමට මෙය මග පාදයි.
*උරුමය සුරැකීම: ප්රජාව තමන්ගේ ප්රදේශයේ ඇති පුරා විද්යාත්මක ස්ථාන පිළිබඳව දැනුවත් වූ විට සහ ඒවාට සම්බන්ධ වූ විට, එම ස්ථාන විනාශ වීම වැළැක්වීමට සහ දිගුකාලීනව සුරැකීමට ඔවුන් තුළ වැඩි උනන්දුවක් සහ වගකීමක් ඇති වේ
*විකල්ප දැනුම් පද්ධති ඒකාබද්ධ කිරීම: විධිමත් පුරා විද්යාත්මක දැනුම සමඟ දේශීය ජනතාව සතු පාරම්පරික දැනුම සහ කටකතා (Oral history) ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් අතීතය පිළිබඳ වඩාත් පුළුල් හා නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට හැකි වේ.
ප්රජා පුරාවිද්යාව (Community Archaeology) හුදෙක් අතීතය ගවේෂණය කිරීමක් නොව, එය වර්තමාන ප්රජාවගේ අනන්යතාවය සහ අනාගතය ගොඩනැගීම උදෙසා කෙරෙන වැදගත් සමාජීය ක්රියාවලියකි. මෙම ප්රවේශය හරහා ප්රජාව තම උරුමයේ භාරකරුවන් ලෙස සවිබල ගැන්වෙන අතර, විද්යාත්මක සොයාගැනීම් සහ දේශීය දැනුම ඒකාබද්ධ කරමින් වඩාත් පුළුල් ඉතිහාසයක් මතු කර ගැනීමට අවස්ථාව ලැබේ.
